مصاحبه دکتر دهشیری، رئیس دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه با شبکه خبر پیرامون جنگ رمضان

دکتر محمدرضا دهشیری، رئیس محترم دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه روز جمعه مورخ 7 فروردین 1405 درباره جنگ رمضان با شبکه خبر صداوسیما مصاحبه کردند و به تبیین ابعاد بین‌المللی این جنگ تحمیلی پرداختند.

     دکتر محمدرضا دهشیری، رئیس محترم دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، روز جمعه هفتم فروردین ۱۴۰۵ طی مصاحبه‌ای با شبکه خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، به تبیین ابعاد مختلف جنگ رمضان پرداختند. ایشان با اشاره به ندای مظلومیت کودکان مدرسه دخترانه شجره طیبه میناب که حتی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز تجاوز وحشیانه نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم کرد، بیان کردند که در دنیای کنونی که چندجانبه‌گرایی رنگ باخته و جهان به‌جای استواری بر قوانین و حقوق بین‌الملل، مبتنی بر استفاده از زور شده است، مظلومیت این فرشتگان به ‌قدری بود که هیچ وجدان بیداری نتوانست آن را انکار کند.

     رئیس دانشکده روابط بین‌الملل در تبیین ابعاد جنگ رمضان بیان کردند که این جنگ اکنون از فاز راهبردی به فاز عملیاتی تغییر کرده است؛ زیرا مقصود اولیه آمریکا از شروع جنگ، تغییر نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، به صفر رساندن غنی‌سازی، نابودی برنامه هسته‌ای ایران و همچنین فرسایش توان موشکی ایران و توان محور مقاومت بوده است. اما اکنون ایالات متحده به ‌جای تکیه بر مباحث راهبردی، بیشتر بر مسائل تاکتیکی تأکید دارد؛ مانند اینکه مثلا چند کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کند. این موضوع نشان‌دهنده آن است که آمریکا و رژیم صهیونیستی ملاحظه محاسباتی توانمندی ایران در پاسخ، فرسایشی شدن جنگ، پاسخ ایران به اهداف منطقه‌ای و نیز رویکرد ایرانی تشدید تنش افقی جنگ را نداشتند. دشمنان همچنین تصور داشتند که تکنولوژی احتمالاً بر جغرافیا برتری دارد، اما ایران با استفاده از جغرافیای کوهستانی خود و تنگه هرمز، معادله جنگ را تغییر داده است. ایشان در ادامه، با بیان تفاوت جنگ‌های کوچک، متوسط و بزرگ، اظهار داشتند که ایران با استفاده از یک رویکرد موزاییکی توانسته جنگ را به عرصه جنگ‌های متوسط بکشاند؛ زیرا اصولاً جنگ‌های متوسط، مانند جنگ ویتنام، جنگ افغانستان، جنگ عراق و جنگ کره، با فرسایش توان نظامی قدرت‌های بزرگ، کاهش اعتماد افکار عمومی و نخبگان و تضعیف موقعیت جهانی این قدرت‌ها، به زیان آن‌ها تمام شده‌اند.

     رئیس دانشکده روابط بین‌الملل در ادامه بیان کردند که در این جنگ، رویکرد یکجانبه‌گرایی ایالات متحده مبتنی بر هژمونی طلبی از طریق اعمال قدرت عریان، سبب شده است که متحدان آمریکا با این کشور در جنگ رمضان همراهی نکنند. برای نمونه، کشورهای عضو ناتو با ایالات متحده همکاری نکردند و همچنین کشورهایی مانند اسپانیا اعلام کردند که این جنگ، جنگ آن‌ها نیست. این موضوع سبب ایجاد شکاف در روابط فراآتلانتیکی شده است. ایشان در ادامه افزودند که تا پیش از این جنگ، دولت‌های عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس گمان می‌کردند که پایگاه‌های آمریکایی برای آن‌ها امنیت مطلق فراهم می‌آورد، در حالی که در این جنگ مشخص شد این پایگاه‌ها نه ‌تنها امنیت ایجاد نکرده‌اند، بلکه خود عامل آسیب‌پذیری امنیتی این کشورها شده‌اند. بنابراین، ثابت شد که رویکرد دولت‌های عربی برای تأمین امنیت مطلق از طریق آمریکا، به ‌جای تأمین امنیت پایدار از طریق همکاری منطقه ای با ایران و عراق، موفق نبوده است.

     سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در سنگال، در بخش دیگری از این مصاحبه و در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکایی‌ها به دنبال عملیات فریب هستند یا خیر، اظهار داشتند که آمریکایی‌ها احتمالاً هم در تلاش برای دستاوردسازی و هم در پی عملیات فریب هستند؛ زیرا جنگ‌ها به ‌خودی ‌خود ابزار هستند و هدف تلقی نمی‌شوند و بازیگران نهایتاً درصدد خروج از آن‌ها برمی‌آیند. بنابراین، تلاش ترامپ در این مسیر است که به دیگران القا کند به اهداف خود در جنگ رسیده است؛ به‌ گونه‌ای که بارها مدعی شده است «تغییر رژیم» در ایران انجام شده و این موضوع حتی دستمایه طنز در فضای مجازی شده است. از این‌رو، تلاش‌های کنونی ترامپ در جهت دستاوردسازی، مدیریت بازارهای بین‌المللی نفت و افکار عمومی داخلی آمریکا ارزیابی می‌شود. البته اکنون افکار عمومی جهان دریافته‌اند که فعالیت‌های توییتری ترامپ مبتنی بر واقعیات نیست، در حالی که مواضع مسئولان جمهوری اسلامی ایران بر اساس واقعیات صحنه بیان می‌شود. از سوی دیگر، رویکرد مذاکره‌ای ترامپ می‌تواند نوعی عملیات فریب برای خرید زمان با هدف اجرای عملیات زمینی یا هوابرد باشد؛ بنابراین لازم است هوشیاری کامل وجود داشته باشد. شایان ذکر است آنچه تاکنون میان ایران و آمریکا رخ داده، مذاکره نبوده، بلکه تبادل پیام بوده است.

     معاون اسبق نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در یونسکو، در بخش دیگری از سخنان خود بیان کردند که عمق استراتژیک نظام جمهوری اسلامی ایران در وحدت و انسجام ملّی نهفته است. آنچه ایران در این چهار هفته به جهان نشان داد، نوعی برندسازی تمدنی بود؛ به‌ گونه‌ای که نشان داد ایران تمدنی است که به ‌محض وقوع تجاوز خارجی، قادر به حفظ وحدت و انسجام خود است. در این راستا، تاب‌آوری اجتماعی حفظ شد و رفتارهای هیجانی در میان مردم مشاهده نشد. ایرانیان حتی در این جنگ، اصول اخلاق جنگی را رعایت کرده و به هیچ مدرسه یا بیمارستانی حمله نکردند؛ در حالی که آمریکا و رژیم صهیونیستی به مدرسه میناب و بیمارستان گاندی حمله کردند. حتی نویسندگان غربی نیز وجاهت و خودآگاهی جمعی ایرانیان را در بستر تمدن چند هزارساله آن‌ها مورد توجه قرار داده‌اند. در واقع، ایران در این جنگ، پیروز جنگ اراده‌ها بوده است؛ زیرا برخلاف بسیاری از کشورهای غربی، یک «دولت-تمدن» است که توانایی دفاع هم‌زمان از بشریت، آرمان‌ها و منافع خود را دارد. هابرماس نیز در این‌باره بیان می‌کند که ایرانیان با عقلانیت ارزشی خود در برابر عقلانیت ابزاری غرب ایستاده‌اند. بنابراین، ایران در این جنگ الگویی از برندسازی تمدنی و تاب‌آوری اجتماعی در برابر تهاجم دشمن ارائه داده است. حتی حماسه حضور مردم در خیابان‌ها در شب‌های جنگ، نشان‌دهنده شجاعت ایرانیان در مواجهه با خطراتی مانند بمباران‌ها بوده است.

     دکتر دهشیری در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره مواضع کشورهای اروپایی در قبال جنگ رمضان، اظهار داشتند که مواضع اروپا نه مبتنی بر منافع و نه متکی به هنجارها بوده است بلکه مواضع هیجانی اولیه اروپا نسبت به ایران، ریشه در احساسات آنان در قبال ایران و نیز بحران اوکراین داشته است؛ زیرا اروپایی‌ها این بحران را تهدیدی علیه امنیت ملّی خود تلقی کرده و در نتیجه، رویکردی هیجانی اتخاذ کردند. در همین راستا، در قبال ایران نیز مواضع هیجانی و احساسی در پیش گرفتند. در جنگ غزه نیز در برابر اقدامات رژیم صهیونیستی، استانداردهای دوگانه به ‌کار گرفتند و حتی از موضع هنجاری خود فاصله گرفتند. در جنگ رمضان نیز کشورهای اروپایی، مواضعی هیجانی اتخاذ کردند؛ در حالی که باید توجه داشت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران همواره مبتنی بر موازنه و توازن بوده است. با این حال، زمانی که جنگ به تنگه هرمز کشیده شد و ایران توانست اراده خود را در این منطقه اعمال کند، مواضع اروپا به سمت تمایل به گفت‌وگو تغییر یافت. همچنین اسپانیا، به ‌دلیل رویکرد جنوب‌محور خود، با رویکرد یکجانبه‌گرایانه و خودمحور ترامپ همراهی نکرد. لذا جمهوری اسلامی ایران توانسته است با عقلانیت راهبردی خود این جنگ را مدیریت کند.