نشست انجمن دیپلماسی ایران با موضوع تحلیل جامع پیامدهای سیاسی، اقتصادی، ژئوپلیتیکی، نظامی و امنیتی جنگ تحمیلی سوم بر نظم منطقهای و جایگاه ایران
انجمن دیپلماسی ایران، یکصد و چهل و دومین نشست از سلسله نشستهای (سهشنبههای دیپلماسی) را با سخنرانی دکتر حمید بیات، مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت امور خارجه، برگزار کرد. دکتر بیات در این نشست به تحلیل جامع پیامدهای سیاسی، اقتصادی، ژئوپلیتیکی، نظامی و امنیتی جنگ تحمیلی سوم بر نظم منطقهای و جایگاه ایران پرداخت.
دکتر بیات با اشاره به پیامدهای سیاسی جنگ گفت: «جنگ تحمیلی سوم موازنه قدرت در خاورمیانه را بازتعریف میکند. در صورت موفقیت اسرائیل، هژمونی این رژیم تثبیت میشود و وابستگی کشورهای عربی به آمریکا افزایش مییابد. اما اگر ایران بازدارندگی خود را حفظ کند، روند چندقطبی با محوریت ایران، روسیه و چین شتاب میگیرد.» وی افزود که روند عادیسازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل پیچیدهتر میشود؛ نگرانی امنیتی همکاریها را افزایش میدهد، اما فشار افکار عمومی عربی آن را کند میکند.
سخنران این نشست در بخش پیامدهای اقتصادی، اختلال در عبور کشتیها به دلیل استفاده ایران از اهرم تنگه هرمز را مهمترین اثر جنگ دانست که بازار انرژی جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد. وی در سطح منطقهای نیز به پدیدههایی چون فرار سرمایه، کاهش گردشگری و افزایش هزینههای دفاعی اشاره کرد.
وی تأکید کرد که مهمترین نتیجه این جنگ، نظامی نیست، بلکه تغییر نظم ژئوپلیتیکی منطقه است. به گفته وی، دو بلوک متقابل شکل میگیرد: بلوک همسو با اسرائیل و آمریکا در برابر بلوک مقاومت و همکاری با آسیا و ایران. وی همچنین گفت که جنگ خطوط شکاف درون بلوک عربی مانند اختلاف امارات و عربستان را شفاف میسازد و گذرگاههای راهبردی مانند تنگه هرمز و بابالمندب به اهرم قدرت تبدیل میشوند.
دکتر بیات الگوی جنگ را ترکیبی از موشک، پهپاد، جنگ سایبری و عملیات اطلاعاتی توصیف کرد و هشدار داد که منطقه وارد
مسابقه تسلیحاتی میشود و بودجههای دفاعی افزایش مییابد. وی افزود: «پایگاههای آمریکا به اهداف مستقیم تبدیل شده و هزینه حضور نظامی واشنگتن در منطقه بالا میرود.»
ایشان همچنین اشاره کردند که نظم آمریکا‑محور در خاورمیانه تضعیف میشود و جای خود را به نظمی چندقطبی میدهد. به
گفته وی، قدرتهای منطقهای مانند ایران، ترکیه، عربستان و مصر نقش تعیینکنندهای پیدا میکنند و مسئله فلسطین به مرکز
تحولات منطقه بازمیگردد.
دکتر بیات در ادامه سه سناریو را برای آینده ایران ترسیم نمود: سناریوی اول، مهار ایران شامل تثبیت برتری اسرائیل، تضعیف
محور مقاومت و حرکت کشورهای عربی به سمت آمریکا؛ سناریوی دوم، فرسایشی شامل حفظ بازدارندگی ایران با هزینههای بالا و گرفتار شدن آمریکا در جنگ طولانی؛ سناریوی سوم، توافق جمعی شامل شکلگیری ترتیبات امنیت جمعی با کنترل برنامه موشکی و هستهای ایران.
ایشان در ادامه به شناسایی تهدیدها و فرصتهای راهبردی امنیت ملی ایران پرداخت. از مهمترین تهدیدها میتوان به فرسایش تدریجی قدرت ملی، تحلیل زیرساختها، رشد اقتصادی پایین و مهاجرت گسترده؛ افزایش خطر تجزیهگرایی و ناامنی در مرزهای غربی و شرقی؛ محاصره ژئوپلیتیکی با شکلگیری ناتوی منطقهای علیه ایران؛ و تشدید جنگ سایبری و افزایش هزینههای نظامیبه دلیل خرید تسلیحات گسترده کشورهای عربی اشاره کرد.
در مقابل، فرصتهای راهبردی ایران عبارتند از: اثبات ثبات ساختار سیاسی و نشان دادن «غیرقابل حذف بودن» ایران؛ بازسازی اقتصادی از طریق کاهش وابستگی نفتی و تقویت روابط با شرق؛ و بازتعریف دکترین امنیت ملی بر اساس نقاط ضعف واقعی.
دکتر بیات سخنان خود را با تأکید بر این گزاره به پایان برد که «آینده به مدیریت پساجنگ وابسته است». از منظر ایشان، دو
مسیر پیش روی ایران قرار دارد: نخست، ایران ضعیف که دچار فرسایش راهبردی، فشار اقتصادی مزمن، انزوای منطقهای و تهدیدات تجزیهطلبانه خواهد شد؛ دوم، ایران مقتدر که با بازتعریف موفقیتآمیز قدرت ملی، تقویت بازدارندگی، تثبیت جایگاه
ژئوپلیتیکی و تبدیل بحران به فرصتی برای اصلاحات ساختاری همراه است.