نشست انجمن دیپلماسی ایران تبیین مفهوم سیاست همسایگی و روابط ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس در طول جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان)

در یکصد و چهل و ششمین نشست از سلسله نشست‌های #171سه‌شنبه‌های دیپلماسی#187 که در تاریخ دوم تیرماه ۱۴۰۵ برگزار شد، جناب آقای دکتر محمد مهدی مظاهری به‌عنوان سخنران، به تبیین مفهوم سیاست همسایگی و روابط ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس در طول جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان) پرداخت.

دکتر مظاهری در آغاز، با بررسی شرایط و دغدغه‌های امنیتی کشورهای جنوب خلیج فارس، این دغدغه‌ها را در سه محور اصلی دسته‌بندی کرد: نخست نیاز به ثبات در خطوط کشتیرانی به‌عنوان شریان حیاتی اقتصاد این کشورها، دوم نگرانی از سرنوشت
گروه‌های هم‌پیمان ایران در منطقه و این باور که رفع تحریم‌های ایران به منزله تقویت این گروه‌هاست، و سوم هراس از رهاشدگی استراتژیک؛ به این معنا که احتمال دارد آمریکا تمرکز امنیتی خود را از غرب آسیا به منطقه دیگری منتقل کند و کشورهای حاشیه خلیج فارس را در برابر تهدیدات بی‌پشتیبان رها سازد. به باور ایشان، ضرباتی که این کشورها در جریان جنگ از ایران متحمل شدند، نشانه‌ای از حرکت آمریکا به‌سوی چنین آینده‌ای بود.
سخنران سپس این فرضیه رایج که کشورهای حاشیه خلیج فارس یک بلوک واحد را تشکیل می‌دهند، به‌طور بنیادی نادرست خواند و آنها را در سه بلوک رفتاری متمایز در قبال ایران قرار داد: بلوک ابوظبی که رویکرد تقابل نیمه‌سخت را در پیش گرفت، بلوک ریاض که تلاش خود را بر موازنه‌سازی متمرکز کرد، و بلوک دوحه که به‌عنوان کانال ترانزیت سیاسی عمل کرد.
دکتر مظاهری در ادامه، راهکارهایی برای تعامل با هر یک از این سه بلوک ارائه کرد. در قبال امارات متحده عربی، پیشنهاد شد ایران با نزدیکی به دوبی و بهره‌گیری از ساختار فدرالی این کشور، نوعی «خط ترانزیت سبز» ایجاد کند تا منافع شرکت‌های مستقر در دوبی تأمین شود و این شرکت‌ها بتوانند در مواقع حساس، بر زنجیره تصمیم‌گیری سیاسی ابوظبی تأثیر بگذارند. در مورد قطر، بر ارتقای سطح روابط از یک صندوق پستی صرف برای میانجیگری سیاسی، به سمت شراکتی راهبردی در حوزه انرژی تأکید شد و توافق بر سر حفظ امنیت تأسیسات گازی می‌تواند پایه‌گذار این همکاری جدید باشد. برای عربستان سعودی نیز استفاده از کانال‌های دیپلماتیک پکن مطرح گردید به‌گونه‌ای که ریاض به این درک برسد که تعامل با ایران از مسیر پکن، امنیت بیشتری نسبت به حضور نظامی آمریکا برای آن ایجاد می‌کند.