نشست انجمن دیپلماسی ایران با موضوع بررسی رویکرد جهان عرب نسبت به جنگ تحمیلی سوم
یکصد و پنجاه و سومین نشست از سلسله نشست های تخصصی «سه شنبههای دیپلماسی»، روز سه شنبه ۳ شهریور با موضوع «رویکرد جهان عرب نسبت به جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان)» به صورت برخط و از طریق بستر الوکام برگزار گردید.
در این نشست، جناب آقای دکتر مجتبی فردوسی پور، به عنوان سخنران اصلی به بررسی ابعاد مختلف تحولات سیاسی، امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان عرب و رویکرد کشورهای عربی نسبت به جنگ اخیر پرداخت. مدیریت جلسه نیز بر عهدههاشم هاشمزاده بود.
دکتر فردوسی پور در ابتدای سخنان خود با اشاره به چالش های ساختاری جهان عرب، گفت: تجربه دهههای اخیر نشان داده است که ائتلاف های عربی به دلیل نبود سازوکارهای مؤثر جمعی، اختلافات داخلی و مداخلات خارجی، نتوانسته اند امنیت و
منافع مشترک کشورهای منطقه را به شکل پایدار تأمین کنند. به گفته وی، اولویت یافتن منافع ملی بر منافع جمعی، یکی از موانع اصلی شکل گیری یک ائتلاف عربی مستقل و کارآمد محسوب میشود.
سخنران نشست با اشاره به وابستگی امنیتی کشورهای عربی به قدرت های خارجی، به ویژه ایالات متحده آمریکا، خاطرنشان کرد: تجربه جنگ اخیر نشان داد که اتکای صرف به حمایت خارجی و نیز راهبرد عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی، نتوانسته
است امنیت پایدار و همه جانبه ای برای کشورهای عربی به ارمغان آورد و ضرورت بازنگری در این رویکردها را بیش از پیش آشکار ساخته است.
دکتر فردوسی پور در ادامه به موضوع فلسطین اشاره کرد و اظهار داشت: با وجود ابعاد گسترده بحران انسانی در غزه و کرانه باختری، واکنش جهان عرب با محدودیتهایی مواجه بوده است که نشان دهنده ظرفیت محدود اقدام جمعی در ساختار کنونی
جهان عرب میباشد. وی همچنین به محاسبات راهبردی برخی بازیگران منطقه ای درباره ایران پرداخت وگفت: برخی تصور میکردند که با تضعیف جبهه مقاومت، امکان اعمال فشار نهایی بر ایران فراهم خواهد شد؛ اما تحولات میدانی نشان داد که این محاسبات با واقعیتها همخوانی نداشته و ایران و متحدانش توانسته اند جایگاه خود را در معادلات منطقه ای حفظ کنند.
سخنران نشست در ادامه تأکید کرد که کشورهای عربی در سال های اخیر بیش از پیش بر راهبردهای کاهش تنش، مدیریت بحران، گسترش روابط دیپلماتیک و جذب سرمایه گذاری خارجی متمرکز شده اند و بحرانهای اقتصادی و داخلی در برخی کشورها نظیر تونس، لبنان و لیبی، ضرورت ثبات منطقه ای را برای این کشورها دوچندان ساختهاست.
بخش مهمی از این نشست به بررسی رویکرد مصر اختصاص داشت. دکتر فردوسی پور با اشاره به موقعیت حساس این کشور در دریای سرخ، باب المندب و کانال سوئز، گفت: مصر نسبت به هرگونه تشدید تنش در منطقه، به ویژه در خلیج فارس، حساسیت بالایی دارد و افزایش درگیریها میتواند امنیت مسیرهای دریایی و اقتصاد این کشور را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد.
وی رویکرد کنونی مصر را در سه محور مدیریت روابط منطقه ای، کاهش تنش و گسترشروابط دیپلماتیک خلاصه کرد و افزود: قاهره ضمن حمایت از تشکیل دولت مستقل فلسطینی، تلاش میکند از ظرفیت های دیپلماتیک برای مدیریت بحرانها بهره گیرد. همچنین وابستگی اقتصاد مصر به سرمایه گذاری کشورهای خلیج فارس و درآمدهای کانال سوئز، باعث شده است که این کشور از ورود مستقیم به منازعات نظامیپرهیز کرده و بر حفظ ثبات منطقه ای تأکید ورزد.
در جمع بندی این نشست، سخنران تصریح کرد که جنگ تحمیلی سوم بار دیگر نشان داد که جهان عرب برای دستیابی به یک نظام امنیتی مستقل و ائتلافی کارآمد، با موانع ساختاری جدی روبه روست. وابستگی به قدرت های خارجی، نبود راهبرد مشترک و اختلاف منافع ملی، از جمله عواملی هستند که تحقق وحدت و استقلال راهبردی در جهان عرب را با چالش مواجه ساخته است.
در مقابل، به نظر می رسد که گرایش غالب در میان بخشی از کشورهای عربی، به ویژه مصر، حرکت به سمت کاهش تنش، توسعه اقتصادی و دیپلماسی فعال، و پرهیز از درگیریهای نظامی مستقیم است. با این حال، تجربه اخیر نشان داد که تأمین امنیت پایدار در منطقه، صرفاً از طریق توسعه اقتصادی یا اتکا به حمایت خارجی ممکن نیست و نیازمند بازنگری اساسی در رویکردهای امنیتی و همکاری منطقه ای است.